سرفه یا خفگی هنگام غذا و نوشیدنی، گیرکردن غذا، تغییر صدا بعد از بلع یا طولانیشدن زمان غذا خوردن، موضوعی برای حدسزدن و تمرین خودسرانه نیست. اختلال بلع یا دیسفاژی میتواند در سنین و شرایط متفاوت رخ دهد و مسیر بررسی آن باید با توجه به علائم، سابقه و ایمنی فرد تعیین شود.
اختلال بلع چیست؟
بلع یک فرایند هماهنگ است که از دهان، گلو و مسیرهای عصبی و عضلانی مرتبط استفاده میکند. در دیسفاژی، فرد ممکن است در آمادهکردن لقمه، انتقال آن، بلعیدن یا محافظت از راه هوایی هنگام خوردن و نوشیدن دچار دشواری شود. علتها و شدت مشکل بسیار متفاوتاند؛ به همین دلیل، یک توصیه یکسان برای همه ایمن یا مؤثر نیست.
چه نشانههایی نیاز به ارزیابی زودتر دارند؟
- سرفه، خفگی یا احساس پریدن آب و غذا هنگام خوردن و نوشیدن
- گیرکردن غذا در گلو، نیاز به چند بار بلعیدن یا طولانیشدن غیرعادی زمان وعده غذایی
- تغییر کیفیت صدا بعد از بلع، باقیماندن غذا در دهان یا برگشت مکرر غذا
- افت ناخواسته دریافت غذا و مایعات، کاهش وزن یا نگرانی مراقب از ایمنی غذا خوردن
- شروع مشکل پس از سکته مغزی، بیماری عصبی، جراحی یا بستری
بعضی افراد ممکن است همه نشانههای آشکار را نشان ندهند؛ بنابراین نبود یک علامت، ایمنی بلع را ثابت نمیکند.
در ارزیابی بلع چه بررسی میشود؟
ارزیاب ابتدا سابقه فرد، زمان شروع مشکل، وضعیت پزشکی، داروها، شیوه غذا خوردن، علائم هنگام غذا و نوشیدنی و نگرانیهای مراقب را بررسی میکند. سپس، با توجه به شرایط و ایمنی فرد، مشاهده بالینی و ارزیابیهای لازم انجام میشود. در برخی پروندهها، ممکن است ارجاع به پزشک یا ارزیابیهای تکمیلی لازم باشد. هدف، تعیین یک مسیر امن و متناسب با همان فرد است؛ نه ارائه رژیم یا تمرین یکسان به همه.
اگر مشکل بعد از سکته یا بیماری عصبی شروع شده است
تغییر گفتار، زبان، بلع یا تغذیه بعد از سکته و بیماریهای عصبی به ارزیابی دقیق نیاز دارد. هنگام تماس، زمان شروع مشکل، تشخیص پزشکی، نوع تغذیه فعلی، سابقه بستری، وجود سرفه یا خفگی و هر گزارش قبلی را بگویید. این اطلاعات کمک میکند پذیرش، فوریت و نوع مراجعه را درستتر بررسی کند.
کلینیک، منزل یا ارجاع فوری؟
برای بعضی افراد، مراجعه کلینیک مناسب است. در برخی وضعیتها که جابهجایی دشوار است، درخواست ارزیابی در منزل میتواند پس از بررسی اولیه و محدوده پوشش کلینیک مطرح شود. اگر نشانههای اورژانسی وجود دارد، هیچکدام جای تماس با ۱۱۵ را نمیگیرد.
اطلاعات خدمات در منزل نیاوا | راهنمای آموزشی اختلال بلع در بزرگسالان
پیش از تماس، این اطلاعات را آماده کنید
- سن فرد و زمان شروع علائم
- اینکه مشکل با مایعات، غذاهای جامد یا هر دو رخ میدهد
- سابقه سکته، بیماری عصبی، جراحی، بستری یا استفاده از لوله تغذیه، در صورت وجود
- گزارشها و تصاویر قبلی، نام داروها و توصیه پزشک
- وجود هر علامت هشدار فعلی
سؤالات متداول
آیا هر سرفهای هنگام نوشیدن یعنی اختلال بلع؟
نه لزوماً؛ اما اگر تکرارشونده است، همراه با خفگی، تغییر صدا، عفونتهای تنفسی، تغییر وضعیت پزشکی یا نگرانی مراقب است، باید جدیتر بررسی شود.
آیا میتوانم تا زمان مراجعه، بافت غذا یا غلظت مایعات را خودم تغییر دهم؟
برای افراد در معرض مشکل بلع، تغییر خودسرانه غذا، مایعات یا تکنیکهای بلع ممکن است مناسب نباشد. راهنمایی باید با توجه به ارزیابی همان فرد انجام شود.
آیا گفتاردرمانگر اختلال بلع را ارزیابی میکند؟
گفتاردرمانگر میتواند در ارزیابی و توانبخشی بلع نقش داشته باشد. دامنه بررسی و نیاز به همکاری یا ارجاع به پزشک و دیگر متخصصان بر اساس وضعیت فرد تعیین میشود.
آیا ارزیابی در منزل ممکن است؟
درخواست آن قابل بررسی است، اما تصمیم به وضعیت بالینی، محدوده خدمت، زمانبندی و نظر کلینیک بستگی دارد. هزینه و امکان آن باید پیش از رزرو تأیید شود.
برای ارزیابی بلع، شرح حال دقیق اهمیت دارد.
در تماس، علائم هنگام غذا و نوشیدنی و سابقه پزشکی را کوتاه و دقیق بگویید.
این صفحه آموزشی است و جایگزین ارزیابی، تشخیص یا درمان فردی نیست. محتوای مربوط به بلع باید پیش از انتشار توسط گفتاردرمانگر مسئول خدمات بلع نیاوا بازبینی شود.